Bước ra khỏi rạp chiếu phim, trong lòng mình có một khoảng lặng rất lớn khi ngẫm về cuộc đời bi kịch của vị vua trẻ Danjong dưới triều đại Joseon. Trong dòng chảy lịch sử, không phải vị vua nào khi lên ngôi cũng sở hữu uy quyền tột bậc, được ghi lại những trang sử huy hoàng và được người đời sau nhớ đến. Có những cái tên mãi mãi bị lãng quên bởi cuộc đời của họ hết sức ngắn ngủi nên chính sử không có nhiều điều để ghi lại, nhất là đối với những vị phế vương.
Được công chiếu vào dịp Tết nguyên đán 2026, bộ phim Dưới bóng điện hạ (tựa tiếng Anh: The King’s Warden) tính đến nay đã cán mốc 16 triệu lượt xem và trở thành bộ phim điện ảnh top 1 doanh thu mọi thời đại tại Hàn Quốc – một thành tích cực kỳ hiếm thấy. Trong xu hướng điện ảnh ngày càng ảm đạm trong mấy năm gần đây, sự bùng nổ của tác phẩm này như thổi một làn gió mới với đề tài cổ trang lịch sử được khai thác dưới một góc độ nhân văn.
Vị vua bị lãng quên trong lịch sử
Trong lịch sử của Triều Tiên (tên gọi của cả bán đảo Triều Tiên trong thời kỳ phong kiến cuối cùng trước khi bị chia cắt thành Nam – Bắc Hàn), vua Danjong (tên thật là Lee Hong Wi) là vị quân vương thứ 6 của triều đại Joseon. Ngài vốn là một viên ngọc quý được vua cha Sejong đích thân bảo bọc và mài giũa với hy vọng sẽ trở thành một bậc quân vương đem lại một thời đại hoàng kim mới. Ngay từ nhỏ, ngài đã là một người có thiên tư thông tuệ, tư chất hơn người và sống theo đạo lý của một đấng quân tử. Khi vua Danjong lên ngôi năm 12 tuổi, vì ngài còn nhỏ nên các đại thần thay mặt ngài điều hành triều chính.
Năm 1453, biến cố Quý Dậu nổ ra, người chú ruột của vua đã tiếm quyền, sát hại các quan đại thần thân cận với vua Danjong và ép ngài nhường ngôi vào năm 1455. Từ một bậc Thượng vương, vua Danjong bị giáng xuống thành hoàng tử Nosan và bị đày đến ngôi làng Cheongnyeongpo heo hút. Nơi ngài bị lưu đày là một mỏm đất có địa thế cô lập, ba mặt bị bao quanh bởi dòng nước xiết, mặt còn lại là vách núi dựng đứng. Ngài như bị nhốt giữa bức tường nước và đá, đêm đêm tiếng nước chảy xiết và tiếng gió núi thét gào như khóc than cho một vị vua bị ruồng bỏ.
Dưới bóng điện hạ không dành thời lượng để tái hiện cuộc thanh trừng đẫm máu quá nhiều, mà tập trung vào giai đoạn vua Danjong sống ở nơi lưu đày và khai thác một khía cạnh bên lề chính sử – mối quan hệ của vua Danjong với dân làng. Qua góc nhìn của biên kịch và đạo diễn, vị vua trẻ trở thành một người thầy, người bạn, người bảo hộ cho dân làng Cheongnyeongpo. Ở triều đại Joseon thời bấy giờ, bát cơm trắng là biểu tượng cho quyền lực bởi chỉ có quan chức và người giàu sang mới có để ăn. Nhưng vua Danjong sẵn lòng chia sẻ một nửa bát cơm của mình với trưởng làng, cũng như cho phép dân làng được ngồi ăn cơm cùng mâm với ngài. Ranh giới vua – tôi đã hoàn toàn biến mất.
Trải qua hơn hai năm bị lưu đày, cuộc đời của vua Danjong là những chuỗi ngày sống trong u uất và cô độc, nhưng sự xuất hiện của trưởng làng Eom Heung Do như ngọn lửa sưởi ấm cho ngài giữa dòng sông lạnh giá. Năm 1457, vua Danjong bị bức tử và qua đời trong tức tưởi vào năm 17 tuổi. Lịch sử không có ghi chép chính xác về cái chết của ngài, mà người ta cho rằng ngài bị ám sát hoặc ban rượu độc. Thi thể của ngài bị ném xuống dòng sông lạnh lẽo ở ngay chính nơi ngài bị giam cầm và triều đình ban lệnh trừng phạt tàn khốc: “Kẻ nào dám thu nhặt xác là phản nghịch và sẽ bị tru di tam tộc”.
Chính sử chỉ có vài dòng ghi lại việc trưởng làng Heung Do là người đã mạo hiểm tính mạng lội xuống dòng nước buốt giá, một mình cõng thi thể của vua trên lưng và mai táng ở một nơi bí mật trong rừng sâu. Ông sẵn sàng bảo vệ nhân phẩm của vua Danjong bằng chính mạng sống của mình và cả gia tộc. Mãi đến hơn 200 năm sau, vua Danjong mới được phục hồi danh hiệu và tôn làm vua, từ đó trở thành biểu tượng của sự bi thương trong lịch sử Joseon.
Những bài học từ Dưới bóng điện hạ
Ở góc độ của một người nghiên cứu về tâm linh, khi xem một bộ phim cổ trang lịch sử dựa trên những sự kiện và tình tiết có thật như Dưới bóng điện hạ, mình cũng có một vài đúc kết từ khía cạnh tâm linh để quý vị rộng đường tham khảo.
1. Tâm hữu lậu và vô lậu
Khi trưởng làng Heung Do đi săn nai trên núi và bị hổ rượt nên trượt té xuống vách núi ngất xỉu, ông được một người dân làng bên cứu. Lúc tỉnh dậy, ông chứng kiến cảnh dân làng nơi đó ăn cơm gạo trắng nóng hổi, thịt thà ê hề, còn nướng cả heo quay trong dịp sinh thần con trai của một người trong làng. Khi tìm hiểu nguyên cớ vì sao làng này lại sống sung túc trong khi các làng khác nghèo khổ, ông mới biết trước đây một thời gian từng có một vị đại thần của triều đình bị đày tới làng này. Người dân trong làng đói ăn đói mặc nhưng phải cúc cung tận tụy phục vụ cho vị đại thần.
Sau một thời gian được dân làng phục vụ, vị đại thần mở lớp dạy chữ cho trẻ em trong làng, giúp nhiều em được học hành. Về sau ông được phục chức nên có một đoàn lừa chở tới nhiều lương thực, thực phẩm dâng tặng cho ông, nên dân làng cũng được hưởng ké. Đến khi trở lại triều đình, ông chọn một số đứa trẻ thông minh sáng dạ đi theo ông và sau đó có đứa trở thành trạng nguyên, về làng vinh quy bái tổ. Vận may trời cho của người dân làng này cũng là nhờ họ có cái tâm vô lậu (vô vụ lợi, không tính toán) khi hết lòng cung dưỡng cho một vị quan và sau đó được hưởng lộc khi vị quan này được phục chức.
Trong phim, trưởng làng Heung Do khi biết chuyện này cũng muốn đổi đời cho dân làng mình nên mới tìm cách tranh giành một suất cho vị đại thần bị đày tiếp theo về làng mình. Cái tâm ban đầu của ông là tâm hữu lậu (vụ lợi, có tính toán) cho nên xui rủi bị sao chổi giáng xuống làng – người bị đày tới làng không phải là một vị đại thần râu dài, mà ngược lại là một vị vua trẻ yếu ớt. Sở dĩ gọi là sao chổi là vì đại thần bị đày thì còn có cơ hội phục chức, riêng vua đã bị phế truất thì khó có ngày hồi cung, mà nếu xui rủi vị vua này có ý đồ mưu phản thì cả dân làng còn mắc họa.
2. Hạnh trung thành của phận bề tôi
Tuy trưởng làng Heung Do ban đầu tiếp cận với vua Danjong với tâm hữu lậu, nhưng dần dà qua quá trình tiếp xúc, ông từ từ được vua Danjong cảm hóa. Heung Do không chỉ hầu hạ một vị vua bị phế truất, mà ông còn chăm sóc vua như một đứa trẻ tội nghiệp, sớm mồ côi cha mẹ, bị cuốn vào một cuộc tranh đoạt vương quyền. Trong phim, Heung Do lúc đầu về phe người chú ruột của vua, khi ông là gián điệp hai mang nằm vùng để báo cáo nhất cử nhất động của vua Danjong cho quan chức địa phương. Nhưng trong lúc dầu sôi lửa bỏng, phải đứng giữa ngã ba đường lựa chọn giữa hai phe, cuối cùng ông quyết định trung thành với vua Danjong và bảo vệ ngài bằng cả tính mạng của mình.
Chi tiết Heung Do mạo hiểm tính mạng để nhặt xác vua Danjong đem mai táng bí mật trong rừng sâu là nghĩa cử chứng tỏ hạnh trung thành của ông sâu sắc nhất. Một người bề tôi như vậy mới chính là công thần đúng nghĩa. Từ một người có tâm hữu lậu, ông đã chuyển hóa thành tâm vô lậu khi phục vụ vua vô vụ lợi và làm vì tình vì nghĩa, sẵn sàng dùng cả tính mạng đền ơn vua (trong phim vua Danjong đã cứu mạng con trai ông và dân làng khi suýt bị hổ vồ, cũng như dạy chữ cho họ và đem lại nhiều phúc lợi cho dân làng). Ông phục vụ vua vì lòng trung thành, chứ không phải vì bổng lộc, tước vị sau này và cũng không vì lợi ích riêng mà phản bội vua.
Ở thời điểm Heung Do tại thế, lòng trung thành của ông chỉ được ghi chép đôi ba dòng trong chính sử. Dưới góc độ của triều đại đương thời, ông có thể bị xem là tội đồ mưu phản khi dám làm trái ý triều đình mà mai táng xác vua Danjong, thậm chí sẽ bị tru di tam tộc. Công lý của thế gian có thể bất công, nhưng công lý của siêu hình thì luôn xiển dương cái tốt. Sau này, khi vua Danjong được khôi phục danh hiệu, hành động của Eom Heung Do đã được đời sau ghi nhận và tôn vinh. Gia đình ông được ban thưởng và ghi danh vào lịch sử, trở thành ví dụ tiêu biểu cho lòng trung thành.
3. Sự sắp đặt của thiên mệnh
Cuộc đời bi kịch của vua Danjong bị chính người chú ruột phế truất và chiếm ngôi cũng là một khuôn mẫu thường thấy trong lịch sử phong kiến của các nước phương Đông. Ngôi vua thông thường vốn dĩ truyền trao theo quy tắc cha truyền con nối, nhưng khi vị tân vương tuổi đời còn quá nhỏ, chưa gầy dựng được quyền lực thực sự trong triều đình thì các thế lực các sẽ nổi dậy để tranh đoạt vương quyền. Chú ruột của vua là người từng mất ngôi vương vào tay cha vua, nên việc ông ta lăm le ngôi vị này cũng không có gì khó hiểu. Trong phim, người chú ruột (vị vua mới) cố tình sắp xếp nơi lưu đày của vua Danjong gần với một người cậu ruột khác của ngài, cũng từng là một đại thần trong triều.
Diệt cỏ phải diệt tận gốc, tân hoàng chỉ tìm một thời cơ thích hợp để trừ khử luôn vị vua cũ và các thế lực của ngài, mà tội mưu phản là cái cớ hoàn hảo và thỏa đáng nhất. Nếu không có nguyên cớ gì mà tân hoàng giết chết vua cũ bị phế truất, ông ta sẽ không được lòng dân mà còn mang tai tiếng trong chính sử. Bi kịch của vua Danjong là ngài còn non trẻ và quá lương thiện nên không thể đấu lại được với một vị đại thần gian manh như cáo già. Trong những cuộc nổi dậy của các triều đình phong kiến hay chiến tranh giữa các phe phái, ai thắng ai thua vốn dĩ thiên cơ đã an bài từ trước rồi. Đó cũng là sự sắp đặt của thiên cơ dành cho người có thiên mệnh thật sự.
Khán giả, dù nuối tiếc với kết cục bi đát của vua Danjong, phải chấp nhận rằng đó là sự thật lịch sử, chứ không có một cái kết khả quan nào khác cho một vị vua đã bị phế truất. Việc một bộ phim cổ trang lịch sử như Dưới bóng điện hạ khuynh đảo phòng vé Hàn Quốc như thế, với sự góp mặt của nam diễn viên trẻ Park Ji Hoon (vai vua Danjong) lần đầu thử sức ở mảng điện ảnh và quái kiệt màn ảnh Yoo Hae Jin (vai trưởng làng Heung Do), cho thấy sự xuất hiện của bộ phim cũng là sự an bài của thiên mệnh để hậu thế biết tới câu chuyện về một vị vua bị lãng quên.
Sau khi bộ phim ra rạp, làng Cheongnyeongpo ở huyện Yeongwol, tỉnh Gangwon cũng trở thành một điểm đến du lịch thu hút hàng trăm ngàn lượt khách tới ghé thăm, để thương cảm cho một vị vua bạc mệnh cách đây 500 năm.
Nếu bạn cảm thấy bài viết này hữu ích, bạn có thể ủng hộ tác giả qua chương trình Bạn đồng hành hoặc tại đây.
