Dear You (2026): Sức nặng của một bộ phim chân phương

Có thể nói Dear You (Thư tình gửi ngoại) là một trong những kỳ tích hiếm hoi trong lĩnh vực điện ảnh khi một bộ phim sử dụng phương ngữ Triều Châu, đến từ một đạo diễn hầu như không ai biết tên, quy tụ một dàn diễn viên không chuyên toàn những gương mặt mới toanh, nhưng lại làm khuynh đảo phòng vé với doanh thu vượt 2,1 tỷ nhân dân tệ (hơn 8.000 tỷ đồng), gấp gần 150 lần số vốn sản xuất và lọt top 50 tác phẩm ăn khách nhất lịch sử phòng vé Trung Quốc.

Lần đầu tiên, giới chuyên môn điện ảnh ghi nhận một hiện tượng hết sức kỳ lạ: Rất nhiều người trung niên, người già kéo nhau đến rạp xem phim, thậm chí có những người chống gậy, ngồi xe lăn được con cháu dìu vào trong. Phần lớn không đến vì bộ phim có diễn viên nào nổi tiếng, mà chủ yếu là vì nội dung phim – câu chuyện khơi gợi một đoạn ký ức lịch sử về những kiều bào tha hương nơi xứ người, làm lụng vất vả để chăm lo cho người thân ở chốn quê nhà. Sợi dây kết nối duy nhất của họ là những lá thư tay, thứ gần như đã tuyệt chủng trong thời đại số.

Công sức của 10 năm điền dã

Dear You là tác phẩm điện ảnh thứ ba của biên kịch kiêm đạo diễn Lam Hồng Xuân. Để xây dựng câu chuyện về một thời đoạn trong lịch sử, ông cùng ekip đã phỏng vấn gần 300 gia đình người Hoa ở nước ngoài, đồng thời mất khoảng 10 năm thu thập, xác minh tư liệu và đối chiếu với các mốc lịch sử. Nhờ quá trình 10 năm điền dã và chủ trương giữ gìn bản sắc văn hóa của phương ngữ Triều Châu (tiếng Tiều) ở vùng Triều Sán (Quảng Đông, Trung Quốc), bộ phim tạo được sức hấp dẫn ở câu chuyện chân thật, tự nhiên và chạm đến mạch cảm xúc sâu kín của người xem.

Bộ phim mở đầu ở thời điểm năm 2018, khi nhân vật Hiểu Vỹ về quê mừng thọ 88 tuổi của bà ngoại và anh chàng đang lâm vào tình cảnh nợ nần ngập đầu. Tình cờ đọc được trên báo tin tức người ông thất lạc đã lâu quyên góp từ thiện để xây nhiều trường học bên Thái Lan, Hiểu Vỹ mới bày mưu tính kế với cậu út, quyết tâm sẽ qua Thái Lan một chuyến tìm tung tích người ông đã rời quê 70 năm chưa từng trở về, để xin ông chia cho chút ít gia sản thừa kế. Lần theo dấu vết địa chỉ trên những lá thư tay “kiều phê” – thư ghi lại đời sống của người Hoa kiều xa quê, thường gửi kèm tiền bạc về cho người thân ở quê nhà, Hiểu Vỹ tìm được manh mối về nơi ông nội mình đang sống.

Chuyến đi này dĩ nhiên đi trong lén lút và không cho bà ngoại biết, bởi từ lâu bà đã xem người chồng đó không còn tồn tại. Bà nội Diệp Thục Nhu thời thiếu nữ xuất thân là tiểu thư con nhà khá giả, vì đem lòng yêu chàng trai nghèo Trịnh Mộc Sinh mà bà sẵn lòng từ bỏ thân phận, cùng anh bỏ đi biệt xứ để xây dựng tổ ấm. Thế rồi chiến tranh xảy tới, vì muốn trốn cảnh bắt lính nên Mộc Sinh đã rời quê xuống khu vực Nam Dương (Đông Nam Á) làm ăn, rồi phiêu bạt tới Thái Lan, từ đó phải sống trong cảnh xa vợ con. Là người chí thú làm ăn, Mộc Sinh rất giỏi kiếm tiền, hằng tháng đều gửi thư và tiền về đều đặn cho Thục Nhu kèm theo những lời thương nhớ.

Do cả hai đều không biết chữ, thư tay của họ đều phải nhờ người khác viết và đọc giùm. Những bức thư tay với lời tâm tình mùi mẫn của Mộc Sinh từng nổi tiếng khắp cả làng. Và ở chốn quê nhà, Thục Nhu đằng đẵng chờ đợi Mộc Sinh suốt mười mấy năm trời, một tay chăm lo ba đứa con từ lúc nhỏ xíu cho tới lúc trưởng thành mà không thấy bóng dáng Mộc Sinh trở về, dù cho anh vẫn gửi tiền và quà cáp đều đặn về cho vợ con. Đến năm 1978, trong một trận mưa to gió lớn, người đưa thư bị ngã xuống sông nên làm thất lạc thư tín. Thiếu Nhu chỉ nhận được duy nhất một tấm hình Mộc Sinh chụp bên cạnh cô gái khác và đàn con nhỏ.

Thục Nhu đau đớn khi biết rằng hóa ra mấy chục năm nay anh không trở về là vì đã lập gia đình mới bên Thái Lan. Kể từ khoảnh khắc ấy, cô quyết định xóa sổ hình ảnh người chồng thương nhớ trong đầu mình, dọn nhà đi chỗ khác và cũng cắt đứt liên lạc để Mộc Sinh không thể gửi thư về được nữa. Bốn mươi năm biền biệt trôi qua, Thục Nhu ngày nào giờ đã trở thành một bà cụ 88 tuổi, con đàn cháu đống. Mỗi khi con cháu nhắc tới ông nội là bà tảng lờ đi, không muốn nhớ tới người chồng bội bạc đã phản bội mình năm nào. Thi thoảng bà vẫn mở chiếc rương trên gác xép mà bà xem như của báu, lần giở từng lá thư cũ Mộc Sinh gửi năm xưa và lặng lẽ thở dài.

Dư âm từ cái kết

Câu chuyện tình yêu bi kịch của Thục Nhu và Mộc Sinh chỉ nằm vỏn vẹn trong khoảng 20 phút đầu phim, phần đắt giá nhất của Dear You nằm ở cốt truyện lớp lang phía sau lý giải mối hiểu lầm kéo dài hàng chục năm. Khi người cháu Hiểu Vĩ lần theo dấu vết của ông nội ở cộng đồng người Hoa Triều Châu bên Thái Lan, cậu mới phát hiện một sự thật chấn động: Ông nội cậu đã mất năm 1960 và được lập bài vị thờ ở nhà bà Tạ Nam Chi, người được cho là vợ lẽ của ông. Vậy suốt 18 năm kể từ năm 1960 cho tới năm 1978, số thư từ kèm theo tiền bạc, nhu yếu phẩm mà bà Thục Nhu vẫn nhận được đều đặn hằng tháng ở chốn quê nhà là do ai gửi?

Nhân vật Tạ Nam Chi này là ai và bà đóng vai trò gì trong cuộc đời của ông Mộc Sinh bên Thái Lan? Câu trả lời mình bỏ ngỏ ở đây, mời bạn đọc xem phim sẽ rõ. Mình tin rằng cú twist của phim sẽ làm cho rất nhiều khán giả bất ngờ và cảm động trước sự hy sinh của nhân vật Tạ Nam Chi dành cho gia đình của Mộc Sinh. Xem xong phim, thật sự mình rất ngưỡng mộ và nể phục những gì bà Tạ Nam Chi đã làm, từ một cô gái ban đầu tính toán chi li từng đồng từng cắc với người xung quanh cho tới sẵn sàng hy sinh bản thân mình vì người khác là cả một hành trình chuyển hóa thần kỳ. Mà Mộc Sinh chính là người đã cảm hóa trái tim thuần khiết của Nam Chi.

Ở phân cảnh cuối phim, khi bà Thục Nhu tháo gỡ được nút thắt trong lòng suốt mấy chục năm và bay qua Thái Lan để gặp bà Nam Chi, cuộc hạnh ngộ mà bà Nam Chi đã trông chờ bấy lâu nay lại diễn ra theo một cách không thể bi kịch hơn. Có một chi tiết trong phim mà mình rất thích khi bà Thục Nhu đem theo hoa mộc miên (hoa gạo) và cả quả trám ở quê nhà cho bà Nam Chi ăn thử. Ban đầu bà Nam Chi cắn một miếng thì nhăn mặt vì chát, cắn thêm miếng nữa mới cảm nhận được vị ngọt. “Đầu chát nhưng hậu lại ngọt”, câu thoại kết lại của bà Thục Nhu cũng gửi gắm thông điệp và câu chuyện của phim – cuộc đời có trải qua đắng chát thì mới cảm nhận dư vị ngọt ngào ở phía sau.

Cú đại thắng phòng vé của Dear You đã phá vỡ mọi quy luật thương mại khắc nghiệt của thị trường phim ảnh và mở ra cơ hội cho những tác phẩm độc lập sau này. Không cần quy tụ dàn diễn viên nổi tiếng hay đạo diễn đình đám, cũng như chiêu trò PR rầm rộ, một bộ phim có chiều sâu về nội dung và lay động lòng người nhờ cảm xúc chân phương cũng có thể làm nên kỳ tích. Người già xem phim thì hoài niệm về một thời đã qua, còn người trẻ xem phim thì biết thêm thế hệ ông bà mình đã từng sống qua một thời đại như thế.

P/S: Dựa trên quan hệ của nhân vật trong phim thì tựa phim nên dịch là “Thư tình gửi nội” thì đúng hơn.