Ảnh: Báo Lao Động

Hiệu sách cuối cùng ở London của tác giả Madeline Martin nằm trong bộ ba cuốn sách mới xuất bản gần đây của nhà Tân Việt Books, bên cạnh hai cuốn còn lại là Một thư viện ParisKí họa Venice, khắc họa những câu chuyện về những hiệu sách, thư viện và số phận của những người yêu sách trong thời Thế chiến thứ hai. Mình biết tới bộ sách này qua giới thiệu của nhà báo Trương Anh Ngọc, một cây bút nổi tiếng chuyên viết về thể thao và du ký nước ngoài. Một điều trùng hợp thú vị là người dịch cuốn này, bạn Phương Hạ, lại chính là cộng tác viên mình làm việc chung trong một dự án sách khác gần đây và mình rất thích giọng văn dịch của bạn.

Chưa hết, trong lúc đọc cuốn này mình cũng đang đọc song song một cuốn non-fiction khác là Nhân loại – Một lịch sử tràn đầy hi vọng của nhà sử học Rutger Bregman. Ở hai cuốn sách này, mình nhận thấy có một số điểm chung như cùng đề cập tới bối cảnh Chiến tranh Thế giới thứ hai và đều nói về bản tính cao đẹp của con người trong thời tao loạn, thay vì điều mà chúng ta thường nghĩ rằng trong chiến tranh loạn lạc con người ta sẽ bộc lộ những phần bản tính xấu xí, ích kỷ nhất của mình ra ngoài. Khi nhìn lại chiếc bìa, mình mới chợt phát hiện một điểm trùng hợp thú vị – hóa ra cuốn Nhân loại này cũng do nhà Tân Việt Books xuất bản. Có vẻ nhà sáng lập đơn vị xuất bản này hoặc chuyên viên bản quyền bên họ rất đam mê chủ đề này, và ngẫu nhiên thay mình lại đồng nhịp với họ.

Hiệu sách cuối cùng ở London mở đầu bằng câu chuyện của nhân vật chính Grace – cô gái trẻ rời bỏ ngôi làng Drayton buồn tẻ khởi hành lên nhà ga đến London tìm việc cùng cô bạn thân thuở nhỏ Viv. Mồ côi cha từ nhỏ, mẹ vừa qua đời năm ngoái, chú thím của Grace cùng năm người con của họ đến chiếm đoạt ngôi nhà mà Grace từng cùng mẹ sinh sống bấy lâu nay, mà vốn dĩ căn nhà đó cũng thuộc về chú cô, nay chỉ là “châu về hợp phố”. Khi bà thím gom đủ can đảm để đuổi cổ Grace ra khỏi nhà, cô biết rằng từ nay mình đã không còn chốn dung thân và đành viết thư hỏi xin trọ nhờ nhà bác Weatherford ở London, một người bạn từ thuở thiếu thời với mẹ của Grace.

Trả đũa cho việc Grace rời bỏ cửa hàng của mình, người chú của cô rất nhẫn tâm khi không viết cho Grace một lá thư giới thiệu nào cả. Ở bối cảnh London năm 1939, một người muốn xin việc vào bất cứ đâu cũng cần phải có giấy giới thiệu từ chủ cũ, và Grace gặp bất lợi rất lớn trong khi cô bạn Viv đã có thư giới thiệu từ người chủ cũ. Dầu cho Viv nài nỉ sẽ viết một lá thư giả cho Grace nhưng cô quyết không chấp nhận hành động lường gạt đó. Nhà bác Weatherford là một ngôi nhà nhỏ ấm cúng, chỉ có hai mẹ con bác sống chung với nhau, cậu con trai Colin mà ngày bé Grace chơi cùng chẳng mấy chốc đã là một chàng thanh niên cao nhồng, rụt rè và bẽn lẽn khi đón tiếp hai người chị quen thuở bé đến sống chung nhà. Colin là một chàng trai ấm áp, làm việc tại sở thú và thường xuyên cứu giúp những chú chó hay chú mèo bị bỏ rơi.

Nhờ bác Weatherford giới thiệu mà Grace có được công việc tại một hiệu sách cũ của bác Evans, có tên Hiệu sách Đồi Primrose. Grace sẽ đến làm phụ tá ở đây trong 6 tháng, đổi lại bác Evans sẽ viết một lá thư giới thiệu để Grace có thể đến xin việc tại cửa hàng mà cô muốn làm cùng Viv. Là một cô gái tháo vát, nhanh nhẹn, trước giờ Grace chỉ quen với việc bán hàng ở một cửa hàng thông thường, vốn dĩ Grace cũng rất ít đọc sách và không có hứng thú với văn chương chữ nghĩa nên bản thân cô cũng không hình dung được làm sao mình có thể sống sót qua được 6 tháng với một công việc tẻ nhạt như thế tại hiệu sách.

Công việc của Grace ban đầu chỉ đơn thuần là giúp bác Evans dọn dẹp lại hiệu sách cũ bám đầy bụi, sắp xếp lại những chồng sách vương vãi khắp nơi lên kệ sách và phân theo đúng thể loại. Vô tình ở đây, Grace gặp được chàng trai George điển trai, một vị khách quen thuộc của hiệu sách và rất mê cái sự cũ kỹ bụi bặm của cửa hiệu này, bởi nó rất khác với những hiệu sách bóng bẩy hào nhoáng trên con đường sách Paternoster. Chính George là người đã gợi ý và truyền cảm hứng để Grace bước vào thế giới của sách và trở nên mê mẩn trên từng câu chữ cô chạm vào, và anh cũng là người làm trái tim Grace bắt đầu thổn thức khi nghĩ về.

Ảnh: Tân Việt Books

Ở thời đoạn mà Grace sống, lực lượng của Hitler càn quét qua châu Âu và London khi ấy phải gấp rút chuẩn bị bước vào cuộc chiến. Mỗi đêm, các máy bay của Đức Quốc xã không ngừng không kích dữ dội và thả bom xuống khắp thành phố London, biến nơi đây thành một chảo lửa hoang tàn và chết chóc. Hòa mình vào cuộc chiến của thời đại, cuộc sống của Grace bỗng chốc bị đảo lộn hoàn toàn, khi Colin bị gọi đi nhập ngũ, anh George cô thầm thương trộm nhớ cũng gia nhập lực lượng hàng không, còn Viv quyết định xung phong vào Lực lượng Nữ tình nguyện Quốc gia ở tiền tuyến. Dù Viv nài nỉ hết mực, nhưng Grace vẫn quyết định ở lại London vì không thể để bác Weatherford ở đây một mình, khi London bị dội bom mỗi đêm, một phần cũng vì lời hứa của cô với Colin rằng sẽ thay cậu chăm sóc bác Weatherford.

Trong thời gian ở lại, Grace cũng đăng ký tham gia vào Lực lượng Giám sát Phòng không, công việc đi tuần hành vào mỗi đêm để nhắc nhở các gia đình chưa tắt đèn hay chưa che kín cửa sổ để ánh sáng lọt ra bên ngoài, bởi chỉ một tia sáng nhỏ bên dưới thành phố tối đen cũng trở thành tiêu điểm để máy bay của Đức Quốc xã tấn công. Hầu hết các căn nhà và cửa tiệm thời bấy giờ đều sử dụng hắc ín sơn đen hết cửa sổ, cửa chính hoặc dùng vải xa-tanh đen làm rèm che kín lại. Ban ngày làm việc ở hiệu sách, ban đêm Grace cùng bác Strokes đi tuần hành theo lịch, đồng thời hỗ trợ sơ cứu hay hỗ trợ khẩn cấp đối với những nạn nhân bị ném bom.

Vì sao gọi là “hiệu sách cuối cùng ở London”? Bởi càng về sau cuộc chiến diễn ra ở London ngày càng khốc liệt, thương tích và mất mát xảy ra nhiều hơn, có những cái tên hay dáng hình quen thuộc Grace gặp trên phố giờ đã nằm lại dưới làn bom lửa đạn không còn toàn thây. Có rất nhiều hiệu sách trên phố đã bị cháy rụi hoặc tan nát vì mưa bom, từng đống sách cháy đen chỉ còn tàn tro, chỉ duy nhất Hiệu sách Đồi Primrose vẫn còn trụ vững đến cuối cùng. Trong một cuộc chiến, mỗi người dân có nhiều cách đóng góp sức lực và tinh thần của mình theo những cách khác nhau. Chẳng hạn bác Evans đi thu thập những cuốn sách bị quân Hitler đốt, hủy hoại cất vào một chiếc rương sắt kiên cố để những tư tưởng đó còn sống mãi, hay Grace giới thiệu một cuốn sách hay để một bà mẹ trẻ quên đi nỗi đau ly biệt với con cái của mình.

Tại Hiệu sách Đồi Primrose, chính Grace là ngọn lửa đã thắp sáng tri thức và kết nối cả cộng đồng lại với nhau qua những buổi Grace ngồi đọc sách ở cửa tiệm. Ban đầu chỉ là lời đề nghị từ vài vị khách quen đang chất chứa nhiều nỗi đau muốn có ai đó làm họ khuây khỏa, buổi kể chuyện của Grace mở rộng dần đối tượng, từ những vị giáo sư trong thành phố đến những bà nội trợ hay những đứa bé mồ côi – tất cả đều tề tựu tại Hiệu sách Đồi Primrose vào mỗi chiều để đón chờ Grace đọc phần tiếp theo của một cuốn sách nào đó. Trong những đêm đen tối nhất của cuộc chiến, những trang sách qua giọng kể của Grace đã tiếp thêm ánh sáng và cổ vũ tinh thần cho rất nhiều người.

Khi đọc tới những trang cuối cùng của cuốn sách, mình không khỏi xúc động trước không khí hào hùng và rừng rực của những người dân London trước một cuộc chiến quá đỗi khốc liệt và đau thương, nhưng họ giữ vững ý chí mạnh mẽ và kề vai sát cánh bên nhau. Như luận điểm của nhà sử học Rutger Bregman, trong những cuộc tao loạn như Thế chiến thứ hai, người ta càng thấy rõ bản tính tốt đẹp và nhân văn của loài người, thay vì sự xấu xí và ích kỷ.

Nếu bạn trông đợi một cuốn sách có nhiều drama và plot twist, Hiệu sách cuối cùng ở London không như thế. Dù lấy bối cảnh ở thời chiến nhưng những câu chuyện diễn ra trong sách đều là những câu chuyện đời thường giản dị, với một công thức tuyệt hảo sẽ làm tan chảy trái tim bất kỳ mọt sách nào: một hiệu sách cũ, một bác chủ tiệm sách già, những con người yêu sách trên phố sách, một chàng trai yêu thương động vật, một chú mèo ngái ngủ dễ thương, một người phụ nữ bao đồng luôn thích giúp đỡ người khác, và một nhân vật chính nhờ sách mà được chuyển hóa tâm hồn. Tất cả đều hiện lên đầy chân thật và sống động như một thước phim điện ảnh, và mình rất trông đợi cuốn sách sẽ được chuyển thể thành phim vào một ngày không xa (bởi tác giả chỉ mới xuất bản cuốn này năm 2021).

Một trích đoạn hay trong sách:

“Sau một ngày mưa dầm dề, thời tiết hôm nay khá lạnh nhưng có một tia nắng rọi vào cửa sổ. Vẫn chưa có khách đến tiệm. Ông Evans vẫn say sưa với “công việc” của mình trong khu sách lịch sử, Grace cũng tìm cho bản thân một góc con con bên cạnh ô cửa.

Một tia nắng xuyên qua những đám mây và tỏa lên người cô hơi ấm thật dịu dàng. Grace ngừng lại giây lát rồi lướt nhẹ ngón tay trên bìa sách, cảm nhận sự bình yên tĩnh lặng. Đó được gọi là hưởng thụ niềm vui đọc sách.

Lớp bìa áo láng mịn, dòng chữ đen tuyền nổi bật trên nền vàng, điểm xuyết vài ngôi nhà nhỏ nhắn màu đỏ thắm. Grace miết đầu ngón tay dưới mép sách và từ tốn mở ra. Gáy sách vì chưa được mở bao giờ nên kêu lên cọt kẹt, tựa như cánh cửa cổ xưa đang chuẩn bị hé mở một thế giới đầy bí ẩn.

Grace lật từng trang đến chương đầu tiên, một âm thanh nhỏ nhẹ thầm thì trong cửa hàng vắng lặng. Giấy và mực có một mùi thơm đặc biệt không thể diễn tả được, mà chỉ có những độc giả thực thụ mới cảm nhận được nó. Cô áp quyển sách lên mặt, nhắm mắt lại rồi hít hà cái mùi tuyệt vời đó.

Ai có thể nghĩ rằng chỉ mới một năm trước, Grace không hề biết trân trọng những khoảnh khắc nhỏ nhoi đến như vậy. Nhưng giờ đây, khi sống giữa một thế giới ảm đạm và đau thương, cô luôn nỗ lực chắt chiu từng niềm vui ở bất cứ nơi nào tìm được. Và trong sách thì ẩn chứa rất nhiều niềm vui.

Grace trân trọng những cuộc phiêu lưu mà cô được trải nghiệm qua các trang sách. Chúng đưa cô trốn chạy khỏi bom đạn, khỏi cuộc sống chật vật vì chính sách thắt lưng buộc bụng và quên đi những lúc sức cùng lực kiệt. Nhưng sâu sắc hơn tất thảy, Grace học được cách thấu hiểu con người khi cô đồng hành và hóa thân vào nhân vật. Dần dần, cô nhận ra những lăng kính mới mẻ của họ đã giúp cô trở nên nhẫn nại hơn, bao dung hơn. Giá như ai cũng biết trân trọng đồng loại thì có lẽ những thứ như chiến tranh sẽ không bao giờ tồn tại trên thế giới này.”

Nếu bạn thấy nội dung bài viết hữu ích và giá trị, bạn có thể ủng hộ Chơn Linh để tác giả có thêm động lực chia sẻ nhiều hơn:

📖Ủng hộ tác giả

(Subscribe blog để nhận bài mới hằng tuần qua email)
Author

"Hãy trở thành sự thay đổi mà bạn muốn nhìn thấy trên thế giới này." - Gandhi

Chia sẻ cảm nghĩ của bạn

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.