Trong lĩnh vực khoa học máy tính, mặc định (default) là từ đề cập đến những giá trị đã được thiết lập sẵn mà người dùng có thể tùy chỉnh trên một phần mềm ứng dụng, chương trình máy tính hay thiết bị. Ví như trình duyệt mặc định của Window 10 luôn là Microsoft Edge, và thực tế là đa số rất ít người dùng trình duyệt của Microsoft mà thường sẽ phải cài các trình duyệt khác như Chrome, Firefox, Cốc Cốc,…

Cách thức hoạt động của bộ não con người vốn dĩ là tiền đề để các nhà phát minh sáng chế ra máy tính, nên chúng ta dễ tìm được những điểm tương đồng của não bộ và máy tính. Giống như các chương trình máy tính, mỗi con người trong quá trình trưởng thành, não bộ của họ được lập trình bởi nhiều mô thức khác nhau từ quá trình giáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội. Nghiễm nhiên họ sẽ có một số thông số đã được mặc định sẵn trong tâm trí qua những kinh nghiệm học hỏi trong quá khứ. Mình gọi đó là tư duy mặc định (default mindset).

Trong công việc, khi bạn là một người mới bước chân từ giảng đường đại học vào công sở, hay từ môi trường làm việc này sang môi trường làm việc khác, có những thông số mặc định cũ sẽ không còn đúng với môi trường hiện tại, mà bạn buộc phải thiết lập lại thông số mới một cách linh hoạt hơn. Nếu vẫn giữ lối tư duy cũ, bạn sẽ lọt hố của lỗi mặc định một cách không ngờ tới.

Ủa, tưởng vậy là đúng, mà hóa sai lầm!

Mô thức tư duy quen thuộc của lỗi mặc định

1. Thấy một sự việc đã được xử lý như vậy => mặc định các sự việc tương tự cũng sẽ xử lý giống như vậy

Theo quy định ở một công ty giáo dục, các khách hàng tham dự khóa học không được vắng quá 2 buổi vì sẽ ảnh hưởng tới quá trình tiếp thu kiến thức. Nếu khách hàng xin vắng từ 1 buổi trở lên, tư vấn viên phải hỏi lại ý kiến trainer (chuyên gia đào tạo) để quyết định có nhận trường hợp đó vào khóa học hay không.

Có lần trainer duyệt cho một khách hàng xin vắng như vậy đi học. Một tư vấn viên dựa vào tình huống A ban đầu đó đã áp dụng cho các trường hợp tương tự mà không thông qua ý kiến trainer – người có quyết định cao nhất trong chính sách này.

Trong tình huống này, bạn tư vấn viên gặp phải lỗi mặc định khi cho rằng có thể tự ý xử lý các tình huống tương tự mà không thông qua cấp trên, vô tình gây ra hậu quả là khách hàng bỏ mất một số buổi học quan trọng và trainer thì hoàn toàn không đồng tình với cách xử lý đó.

Hóa giải mô thức:  
  • Một giải pháp nếu đã mang tính phổ quát và luôn áp dụng được cho mọi tình huống thì sẽ được viết thành chính sách hoặc quy định chính thức của bộ phận/công ty. Nếu đã không có trong chính sách thì đó là tình huống “còn tùy”, tức tùy vào mỗi trường hợp mà sẽ có cách xử lý khác nhau.
  • Khi gặp tình huống tương tự, hãy hỏi sếp của bạn hướng xử lý đó có được phép áp dụng cho các tình huống tương tự khác sau này không, hay chỉ giới hạn trong tình huống này thôi? Khi làm rõ được thông tin này, bạn sẽ biết cách áp dụng sao cho đúng sau này.
2. Thấy một sự việc là đúng trong quá khứ => mặc định sự việc đó cũng đúng trong hiện tại

Ở các công ty lớn, mỗi bộ phận, phòng ban đều có những quy trình và chính sách nội bộ đã được thiết lập sẵn, người mới vào sẽ được training để làm đúng theo các quy trình có sẵn đó. Tuy nhiên, thực tế có những quy trình đã được thiết lập trong quá khứ từ lúc công ty mới “khai thiên lập địa”, hoặc được lập ra bởi những vị sếp từ ngày xửa ngày xưa nay đã không còn làm việc tại công ty, nên không phải quy trình nào cũng còn đúng và còn phù hợp với tình hình hiện tại.

Tú là nhân viên mới của bộ phận Marketing ở một công ty sách nọ. Khi mới vào team, bạn được training quy trình làm một bản đọc thử sách, mà quy trình này vốn đã được “truyền thừa” qua 4 đời nhân viên ở cùng vị trí đó. Một ngày nọ, chị Trưởng phòng Marketing (người đầu tiên ra quy trình đó) vô tình xem được một file đọc thử sách, và phát hiện có vài điểm đã lỗi thời mà bao nhiêu năm nay không ai báo để cập nhật lại. Thế là, chị mới chỉnh sửa và cập nhật lại quy trình mới tối giản hơn, lược bỏ đi một số bước rườm rà cũ và giúp cải tiến quá trình làm bản đọc thử nhanh hơn.

Hóa giải mô thức:  
  • Khi tiếp nhận một quy trình, một thông tin hướng dẫn nào đó từ nhân viên kỳ cựu, hãy luôn tự đặt câu hỏi: Quy trình này có còn phù hợp với hiện tại không? Có những cách nào để cải tiến quy trình này tốt hơn không?
  • Nếu nghĩ ra những phương án có thể cải tiến quy trình được tốt hơn, đừng ngại ngần đề xuất với cấp trên để được góp ý và hoàn thiện quy trình.
3. Thấy nguồn thông tin gửi đến đáng tin cậy => mặc định là đúng mà không cần kiểm tra lại

Đối với những bạn nào làm Content, việc kiểm tra thông tin trên các nội dung mình phụ trách cực kỳ quan trọng, vì chỉ sai một vài thông tin nhỏ hay sai những lỗi ngớ ngẩn như lỗi đánh máy thì độc giả – đối tượng khách hàng sẽ đánh giá công ty bạn thiếu chuyên nghiệp.

Có một lần, mình làm việc với biên tập viên nhà đài nọ về kịch bản chương trình sắp lên sóng để quảng bá cho một dịch vụ bên công ty mình. Khi kiểm tra lại kịch bản bên phía nhà đài, mình sơ ý để sót một lỗi trong điểm mù là title của chị sếp trả lời phỏng vấn bị viết sai. Gọi là “điểm mù” vì khi ghi hình trong buổi phỏng vấn, bạn biên tập viên đó có hỏi title của chị và có ghi lại rõ ràng, và khi gửi thông tin sang cho bên đó thì bạn trợ lý của chị cũng gửi kèm theo thông tin cá nhân đầy đủ nên lẽ dĩ nhiên làm sao có thể viết sai được?

Khi mình gửi một số đoạn trong kịch bản sang cho một bạn Content trong team để viết bài PR, bạn này cũng chủ quan không đọc kỹ lại nội dung mình gửi và cũng không phát hiện ra lỗi sai ở trên nốt, vì bạn mặc định nội dung này sếp đã duyệt rồi cho nên sẽ luôn đúng và không cần dò lỗi. Nếu bạn dò lỗi cẩn thận hơn ở góc độ của một chuyên viên Content thì sẽ phát hiện ngay title của chị sếp đó bị viết sai.

Hóa giải mô thức:  
  • Dù là văn bản đã được sếp bạn duyệt rồi, nhưng sếp bạn cũng là con người, mà con người đôi khi hay sơ suất nên hãy thật cẩn trọng kiểm tra lại một lần nữa. Thử phân thân và đọc dưới hai góc độ: một là nhân viên (chủ quan) và hai là độc giả/khách hàng (khách quan) thì bạn sẽ phát hiện những lỗi mà ở góc nhìn kia mình sẽ không nhận ra.
  • Tập thói quen cẩn thận, và đừng tin rằng mọi thông tin bao giờ cũng đúng tuyệt đối. Nhờ bạn kỹ tính mà 99% mới được chính xác thành 100%.

Trên một thiết bị, thông số mặc định được thiết lập sẵn nhằm giúp người dùng dễ sử dụng mà không cần phải tùy chỉnh thêm cho phức tạp. Khi tư duy mặc định, não bộ cũng không cần suy nghĩ nhiều và không tốn miếng nơ-ron thần kinh nào. “Mặc định vậy đi, cứ thế mà làm!”. Tâm trí chọn việc nhẹ nhàng, thân xác rồi sẽ lẹ làng sẽ lãnh hậu quả về sau.

Nếu bạn thích bài viết và những gì Chơn Linh chia sẻ, bạn có thể ủng hộ mình tại đây:

📖Ủng hộ tác giả

(Subscribe blog để nhận bài mới hằng tuần qua email)
Author

"Hãy trở thành sự thay đổi mà bạn muốn nhìn thấy trên thế giới này." - Gandhi

Bình luận

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.